🕯️Zbiórka Towarzystwa Przyjaciół Gminy Ślesin na renowację nagrobka Jerzego i Aleksandry Fliglów (†1909), praprawnuków w linii Marcella Bacciarellego, na cmentarzu w Ślesinie — cel 18 500 zł, zebrano połowę. Wesprzyj na zrzutka.pl →Zbiórka na renowację nagrobka rodzeństwa Fliglów (†1909) na cmentarzu w Ślesinie — wesprzyj →
◈ŚLESZYNOnad jeziorami·····
← Wsie parafii — pochodzenie nazw · Śleszyno

Stanisławowo

Parafia Ślesin · gmina Ślesin · powiat koniński · dawniej gmina Sławoszewek, powiat koniński

Nazwa dziś i jej warianty

Dzisiejszy wykaz urzędowy notuje Stanisławowo jako kolonię w gminie Ślesin, z dopełniaczem Stanisławowa¹. Przymiotnika od tej nazwy wykaz nie podaje — to drobiazg, ale znaczący: przy najmniejszych jednostkach osadniczych rubryka ta zwykle zostaje pusta, bo formy przymiotnikowej nikt w obiegu nie używa. Wariantów nazwy nie znamy żadnych; wszystkie znane nam zapisy mają postać nijaką Stanisławowo, nigdy męską Stanisławów.

⚠️ Homonimy są tu liczniejsze niż przy jakiejkolwiek innej nazwie tej parafii. W samym powiecie konińskim wykazy notują Stanisławów w gminie Wysokie, Stanisławowo w gminie Wierzbinek, Stanisławów jako część wsi Borki w gminie Kramsk i drugi w gminie Olszówka² ³. Samo brzmienie nazwy niczego nie identyfikuje — rozstrzyga gmina i parafia.

Najstarsze zapisy

I tu trzeba być zupełnie szczerym: znamy jeden jedyny dawny zapis tej nazwy.

Poza tym — nic. Nazwy nie ma w spisie uposażeń archidiecezji z około 1520 r., nie ma jej w rejestrach poborowych XVI wieku, nie ma jej w Słowniku geograficznym, nie ma jej także w urzędowym planie przeglądu koni z 1928 r., który dla obwodu ślesińskiego wylicza blisko siedemdziesiąt wsi, folwarków, kolonii i osad — o tym spisie mówi rozdział o parafii i jej wsiach. Dwa domy i jedenaście osób to po prostu za mało, by osada trafiała do wykazów.

Przynależność

W 1921 r. Stanisławowo należało do gminy Sławoszewek w powiecie konińskim⁴; do gminy Ślesin weszło po reformie 1954 r. Do parafii ślesińskiej należy dziś. Kiedy do niej weszło — nie wiemy, bo nie mamy zapisu, który by osadę wymieniał przed rokiem 1921; urzędowe roczniki diecezji z końca XIX wieku, wyliczające skład parafii rok po roku, Stanisławowa nie znają.

Co o nazwie piszą językoznawcy

Milczą wszyscy, i to milczenie jest samo w sobie informacją. Słownik geograficzny hasła nie ma. Nazwy miejscowe Polski w tomie z literami So–Sta (2018) opisują kilkadziesiąt miejscowości o nazwie Stanisławów i Stanisławowo, w tym kilka z powiatu konińskiego — w gminach Chodów, Kramsk, Olszówka, Uniejów, Zagórów i Wierzbinek — ale kolonii w gminie Ślesin nie wymieniają ani razu² ³. Nie wymienia jej także osobne studium poświęcone imieniu Stanisław i jego pochodnym w nazwach miejscowych Polski, które nazw typu Stanisławowo zliczyło w całym kraju zaledwie siedem⁵.

To, co słowniki mówią o nazwach pokrewnych, jest jednak przydatne. Przy Stanisławowie w gminie Wierzbinek — a to najbliższy nam przypadek, w tym samym powiecie — słownik naukowy objaśnia nazwę krótko: od imienia Stanisław, z przyrostkiem -owo, a najstarszy zapis podaje z 1921 roku³. Przy innych nazwach tego typu wskazuje, że powstawały one od imion właścicieli albo dla ich upamiętnienia, a niekiedy dla uczczenia króla Stanisława Augusta³.

Nasza ocena

Nasza ocena jest hipotezą i tylko hipotezą, bo materiał źródłowy sprowadza się do jednego wiersza w spisie ludności. Brzmi ona tak: Stanisławowo to nazwa dziewiętnastowieczna, utworzona od imienia Stanisław przyrostkiem -owo, nadana nowej, drobnej osadzie na cześć albo na własność człowieka tego imienia — najpewniej właściciela dóbr, z których grunty wydzielono, albo kogoś z jego rodziny.

Za taką hipotezą stoją trzy rzeczy, a przeciw niej — żadna.

Pierwsza: budowa nazwy. Imię chrześcijańskie plus przyrostek -owo to w Królestwie Polskim XIX wieku schemat seryjny; nazwy tego typu nie powstają w średniowieczu przy zakładaniu wsi kmiecych, lecz w epoce parcelacji, uwłaszczenia i kolonizacji.

Druga: towarzystwo, w jakim nazwa stoi w spisach. W tej jednej parafii mamy Konstantynowo i Konstantynówek, Florentynowo, Helenowo, Teodorowo, Władysławowo, Bolesławowo, Mikołajewo, Genowefę, Izabelin, Honoratkę i Marianowo — jedną warstwę nazewniczą i jeden mechanizm nadawania nazw. Stanisławowo jest w tym szeregu ogniwem, nie wyjątkiem.

Trzecia: rozmiar osady. Dwa domy i jedenaście osób w 1921 r.⁴ to skala, przy której nie ma mowy o dawnej wsi z własną tradycją; to kilka gospodarstw na wydzielonym gruncie, nazwanych przy wydzieleniu.

Uczciwie trzeba podkreślić, czego nie wiemy, bo to niemal wszystko: nie znamy roku powstania osady, dokumentu, który nadał nazwę, ani dóbr, z których wydzielono grunty, i nie wiemy, kto był tym Stanisławem — ani czy nazwa upamiętnia zmarłego, czy honoruje żyjącego. Postać -owo przemawia za imieniem męskim, ale sama tego nie dowodzi.

Przypisy

1. Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części, załącznik do rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 13 grudnia 2012 r., Dz.U. 2013 poz. 200: „Stanisławowo, kolonia, gmina Ślesin, powiat koniński, województwo wielkopolskie, dopełniacz -wa”; powtórzone w Dz.U. 2019 poz. 2360.

2. Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany, red. B. Czopek-Kopciuch i U. Bijak, t. XV: So–Sta, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 2018, hasła „Stanisławów (5)”, „(5a)”, „(5b)”, „(6)”, „(7)” — wsie i części wsi powiatu konińskiego w gminach Chodów, Kramsk, Olszówka, Uniejów i Zagórów; kolonii w gminie Ślesin słownik nie notuje (parafraza).

3. Tamże, hasło „Stanisławowo (4)”: wieś w powiecie konińskim, gmina Wierzbinek, 12 km na północ od Sompolna, najstarszy zapis z 1921 r., nazwa od imienia Stanisław z przyrostkiem -owo; przy hasłach pokrewnych słownik wskazuje motywację dzierżawczą i pamiątkową, m.in. od imion właścicieli i od imienia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (parafraza).

4. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. II: Województwo łódzkie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1925 — powiat Konin, gmina Sławoszewek, „Stanisławowo kol.”: 2 domy, 11 mieszkańców (5 mężczyzn, 6 kobiet).

5. Imię Stanisław i jego derywaty w ojkonimii Polski w aspekcie historycznym, „Onomastica” t. LXV (2021), z. 1, s. 168–169 — zestawienie siedmiu nazw typu Stanisławowo w Polsce oraz uwagi o XIX-wiecznej warstwie nazw od tego imienia (parafraza). Do zdobycia: pełny opis bibliograficzny tego artykułu wraz z imieniem autorki lub autora.

← SławęcinSzyszyn →