🕯️Zbiórka Towarzystwa Przyjaciół Gminy Ślesin na renowację nagrobka Jerzego i Aleksandry Fliglów (†1909), praprawnuków w linii Marcella Bacciarellego, na cmentarzu w Ślesinie — cel 18 500 zł, zebrano połowę. Wesprzyj na zrzutka.pl →Zbiórka na renowację nagrobka rodzeństwa Fliglów (†1909) na cmentarzu w Ślesinie — wesprzyj →
◈ŚLESZYNOnad jeziorami·····
← Wsie parafii — pochodzenie nazw · Śleszyno

Mikorzyn

Parafia Ślesin · gmina Ślesin · powiat koniński · województwo wielkopolskie. Dawniej: powiat koniński (w XVI w. województwo kaliskie), gmina Sławoszewek, parafia Ślesin.

Nazwa dziś i jej warianty

Urzędowo Mikorzyn — wieś w gminie Ślesin, dopełniacz Mikorzyna, przymiotnik mikorzyński¹. Nazwa jest dziś rodzaju męskiego, ale przez całe średniowiecze i epokę staropolską miała rodzaj nijaki: Mikorzyno. Tak zapisuje ją spis uposażeń archidiecezji gnieźnieńskiej około 1520 roku (Mykorzyno), tak rejestr poborowy z 1579 roku (Mikorzyno), tak wszystkie regesty grodzkie XV i XVI wieku⁵ ⁶ ¹⁰. Postać męska pojawia się w źródłach dopiero w XVII wieku (Mikorzin, 1628) i utrwala się w XIX², dokładnie w tym samym czasie i w tym samym kierunku, w którym nijakie Ślesino przeszło w Ślesin.

⚠️ Osobno zapis, przy którym łatwo się potknąć: w rejestrach poborowych powiatu konińskiego z lat 1578–1583 nazwa pisana jest przez N — Nikorzin, Nikorzyno — choć te same rejestry w latach 1564–1577 mają Mikorzino⁶. To nie inna wieś, tylko zwykła w szesnastowiecznych rękach wymiana liter M i N, powtarzająca się także w innych zapisach tej nazwy⁴. Kto szuka Mikorzyna w rejestrach, musi szukać i pod literą N.

Najstarsze zapisy

⚠️ Mikorzynów jest w Polsce co najmniej cztery i wszystkie trzeba odrzucać po lokalizacji: kępiński (dawniej ostrzeszowski, gniazdo Węgierskich, z kościołem świętego Idziego), nieszawski (folwark w parafii Lubanie, wzmiankowany w 1246 roku jako włość książęca), włocławski i nasz¹⁴ ²; w bok idą jeszcze Mikorzyce w parafii Parzno i zaginiony Mikorzynek pod Inowrocławiem. ⇒ Głośne „kamienie mikorzyńskie” z rzekomymi runami pochodzą z Mikorzyna kępińskiego, a nie z naszego — o czym mówi rozdział o etymologii.

Przynależność

Parafia Ślesin — od najdawniejszego znanego opisu tej parafii po dziś. Łaski wylicza Mykorzyno obok Sławęcina i Sarnowa jako wsie z osobnymi rolami folwarcznymi, w których sołtysi płacą meszne — miarę żyta albo owsa z łanu⁵. Zgadza się to z regestem z 1487 roku o dwóch łanach sołeckich i sołtysie Macieju: wieś miała w XV i XVI wieku własne, dziedziczne sołectwo⁵ ¹⁰.

Administracyjnie: powiat koniński województwa kaliskiego w XVI wieku, powiat koniński i gmina Sławoszewek w XIX wieku oraz w spisie z 1921 roku⁷ ⁹; gmina Ślesin powstała w 1954 roku ze zrośnięcia gminy Sławoszewek z gminą Piotrkowice. W latach osiemdziesiątych XIX wieku Mikorzyn jest wsią, folwarkiem i osadą młyńską nad jeziorem Mikorzyńskim, a folwark Mikorzyn obejmuje razem wsie Mikorzyn, Lubomyśle i Dąbrowę — 616 morgów⁷. Dzieje właścicieli opowiadają rozdział o parafii i jej wsiach oraz rozdział o rodach i dworach; nie powtarzamy ich tutaj.

Co o nazwie piszą językoznawcy

Stanisław Kozierowski rozstrzyga krótko i dwa razy. W zestawieniu nazw dorzecza Warty pisze: „Mikorzyn (1401 Ślesin): Mikora”³, a w badaniach nazw zachodniej i środkowej Wielkopolski wiąże nazwę z przezwiskiem Mikora, przywołując na dowód jego żywotności zapis z 1533 roku o „Grzegorzu Mykorze Pawłowskim” w Kaliskiem⁴. Mikorzyn stawia w grupie nazw z przyrostkiem -in, obok Janocina i Rzeszyna, a samo imię objaśnia jako formację z przyrostkiem -or/-ora i glosuje krótko: Mikora = Mikołaj¹³.

Nazwy miejscowe Polski — i to trzeba podać uczciwie — naszej wsi etymologii nie dają wcale. Hasło „Mikorzyn (3), wieś, gmina Ślesin, 9 km na południe od Ślesina” przynosi pełny ciąg poświadczeń od 1359 roku, wymowę gwarową i literaturę, ale objaśnienia podstawy nie ma². Dostaje je natomiast Mikorzyn (4) pod Włocławkiem: tamtą nazwę słownik wywodzi od nazwiska Mikorski, notowanego na Kujawach w XIX wieku, „na wzór nazw z przyrostkiem -in”².

Słownik staropolskich nazw osobowych pokazuje, że podstawa nazwy jest starsza od samej wsi: przezwisko Mikora (także Michora, Micora, Nicor) notowane jest od połowy XII wieku u możnowładcy śląskiego, a w Wielkopolsce w zapiskach sądowych z lat 1402, 1405 i 1407, do czego dochodzi nasz Mikora de Micorzino z 1412 roku¹¹.

Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych odsyła przy haśle Mikora do imienia Mikołaj¹² — czyli traktuje je jako polską przeróbkę imienia chrześcijańskiego, a nie jako rodzime złożenie.

Słownik geograficzny nazwy nie objaśnia ani słowem⁷.

Nasza ocena

Typ nazwy jest tu pewny: Mikorzyn to nazwa dzierżawcza z przyrostkiem -in(o), od nazwy osobowej Mikora — ten sam mechanizm, co w sąsiednim Szyszynie (od Szyszy) i w samym Ślesinie (od Ślesza). Pierwotne Mikorzyno znaczyło „[osada] Mikory”, a zapis z 1412 roku, w którym Mikora pisze się z Mikorzyna, pokazuje imię i nazwę wsi jeszcze razem — choć właśnie ten zapis źródła przypisują dwóm różnym Mikorzynom² ¹⁸.

Otwarte pozostaje, czym było samo imię Mikora. Hipoteza pierwsza, naszym zdaniem mocniejsza: to spieszczenie od Mikołaja, utworzone przyrostkiem -ora — za nią idą i Kozierowski, i słownik etymologiczno-motywacyjny¹² ¹³. Hipoteza druga, której nie umiemy ani poprzeć, ani odrzucić: że Mikora jest starsze od chrztu Polski i tylko z Mikołajem zbieżne. Data pierwszego poświadczenia — połowa XII wieku — nie rozstrzyga, bo właśnie wtedy powstawały pierwsze polskie przeróbki imion kościelnych.

⚠️ Jedną rzecz trzeba odciąć stanowczo. Kozierowski, pisząc o Mikorzynie kępińskim, stawia hipotezę, że tamtejszy kościół pod wezwaniem świętego Idziego mógł powstać w połowie XII wieku za sprawą możnego Mikory, krewnego Jaksy⁴ ¹⁸. Dotyczy ona tamtej wsi: nasz Mikorzyn nigdy nie miał kościoła, kultu świętego Idziego ani śladu tego rodu. Przenoszenie tego wywodu na Mikorzyn ślesiński jest tym samym błędem, co przenoszenie kamieni mikorzyńskich.

⭐ I rzecz warta zapamiętania: nazwa wsi wróciła tu do ludzi jako nazwisko, i to nie tylko szlacheckie. Tomasz Lubomyski nosi w 1487 roku przezwisko „Mikorzyński”, w 1561 roku występuje Anna Mikorzyńska, w 1780 roku granicę Ślesina od Lubomyśla objeżdża woźny generalny Michał Mikorzyński ze wsi Mikorzyn, a w księgach chrztów ślesińskich z lat 1784 i 1785 zapisano Franciszka i Rozalię Mikorzyńskich¹⁰ ¹⁷. Nazwisko zeszło z dworu do wsi i przetrwało w niej dłużej niż rodzina, która je zaczęła nosić.

Jezioro Mikorzyńskie

Nazwa wsi przeszła na wodę, i to przejście jest wtórne i późne. Urzędowo jest to dziś Jezioro Mikorzyńskie w gminie Ślesin¹⁵, hydrologicznie także Wąsosko-Mikorzyńskie. W żadnym znanym nam źródle starszym niż XIX wiek nazwa jeziora nie występuje: dawniej cały ciąg wód pod miasteczkiem nazywano ślesińskim, a Mikorzyńskie jest jego południową połową, odciętą przesmykiem Ślesina.

⭐ Słownik geograficzny mówi o tym jeziorze jedno zdanie, które warto przeczytać dwa razy:

„Mikorzyńskie jez. przy wsi t[ej] n[azwy], w pow. konińskim, stanowiło jednę całość z Gopłem i oddzieliło się dopiero w skutek obniżenia poziomu wód w Gople. Łączy się ono z jez. Gosławskiem, Pątnowskiem, Licheńskiem i Ślesińskiem.”⁸

⇒ To nie opis krajobrazu naturalnego, lecz świadectwo zmiany dokonanej ludzką ręką: kto obniżył Gopło, kiedy i po co — o tym mówi rozdział o Kanale Warta–Gopło i jeziorach. Tam też nazwy części jeziora: Uwady pół kilometra na południowy wschód od Mikorzyna i toń zwana przez rybaków „parową”¹⁶.

Przypisy

1. Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części, załącznik do rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 13 grudnia 2012 r. — hasło „Mikorzyn” (wieś, gmina Ślesin, powiat koniński).

2. Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany, red. K. Rymut, tom VII (Ma–N), Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 2007 — hasła „Mikorzyn (3)” (wieś, gmina Ślesin), „Mikorzyn (2)” (gmina Kępno) i „Mikorzyn (4)” (gmina Włocławek): ciąg poświadczeń, wymowa gwarowa i objaśnienia etymologiczne, parafraza.

3. S. Kozierowski, Pierwotne osiedlenie dorzecza Warty od Koła do ujścia w świetle nazw geograficznych, „Slavia Occidentalis” t. V, 1926, s. 105: „Mikorzyn (1401 Ślesin): Mikora”.

4. S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej zachodniej i środkowej Wielkopolski, t. II: M–Z, Poznań 1922 (Roczniki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, t. XLVIII), s. 31, hasło „Mikorzyn par. Ślesin koniń.” — zapisy z 1401, 1520 i 1579 r., przezwisko Mikora w Kaliskiem w 1533 r. oraz wywód dotyczący Mikorzyna kępińskiego i kultu świętego Idziego.

5. Jan Łaski, Liber beneficiorum archidioecesis Gnesnensis, wyd. Jan Łukowski, t. I, Gniezno 1880, s. 209–210, hasło „Szlyeszyno, oppidum”: „Mykorzyno, Slavaczyno et Sarnowo, villae sub eadem parochiali in Szlyeszyno, in quibus sunt speciales agri praediales […] et de agris scultetiae sculteti solvunt missalia de manso per unam mensuram siliginis sive avenae”.

6. A. Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I: Wielkopolska (Źródła dziejowe, t. XII), Warszawa 1883, s. 237; rejestry poborowe powiatu konińskiego z lat 1564–1583 (Archiwum Skarbu Koronnego, dział I) — dwa działy wsi: Stanisław Jarochowski (8, potem 4½ łanu, karczma doroczna, następnie wiatrak i wyszynk) oraz Lubomyscy, kolejno Jan, Zofia i „Lubomiska” (2 łany), w latach 1578 i 1583 część sors Psarskich; formy zapisu „Mikorzino”, „Nikorzin”, „Nikorzyno”.

7. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, t. VI: Mal–Net, Warszawa 1886, s. 407, hasło „Mikorzyn” (1.). Skan: https://archive.org/details/slownik-6/page/n404/mode/1up

8. Tamże, t. VI, s. 408, hasło „Mikorzyńskie jez.”. Skan: https://archive.org/details/slownik-6/page/n405/mode/1up

9. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. II: województwo łódzkie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1925, s. 37 — powiat Konin, gmina Sławoszewek, pozycje „Mikorzyn folw.” (8 domów, 169 mieszkańców) i „Mikorzyn wieś” (14 domów, 102 mieszkańców).

10. Teki Dworzaczka Biblioteki Kórnickiej PAN, Regesty z akt grodzkich i ziemskich — Konin, rok 1487, nr 824–826 (sołtys Maciej i Dorota, dwa łany sołeckie, Tomasz Lubomyski z Mikorzyna); Gniezno część 2, rok 1494, nr 1429 oraz Poznań, Rezygnacje XV w., rok 1494 (zamiana wsi z Jakubem Gunickim, wójtem w Ślesinie, dopłata 700 złotych węgierskich); Poznań, Inskrypcje XVI w. część 2, rok 1561, nr 1381 (Anna Mikorzyńska).

11. Słownik staropolskich nazw osobowych, red. W. Taszycki, t. III: Kl–M, Wrocław 1971–1973, hasła „Mikora” (poświadczenia od 1145 r. wraz z postaciami Michora, Micora, Nicor; „Micora de Micorzino 1412”) oraz t. VII: Suplement, Wrocław 1984–1987, hasło „Mikora” (zapiski wielkopolskie z lat 1402, 1405 i 1407).

12. Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych, cz. 7: Suplement, red. A. Cieślikowa, Kraków 2002 — hasło „Mikora” w indeksie odesłań, z odesłaniem do imienia Mikołaj (parafraza).

13. S. Dołęga-Kozierowski, Nazwiska, przezwiska, przydomki, imiona polskie niektórych typów słowotwórczych, Poznań 1958 (rękopis z 1938 r.) — grupa formacji z przyrostkiem -or/-ora/-orz, hasło „Mikora” z poświadczeniem z 1146 r.; tenże, Pierwotne osiedlenie pojezierza Gopła, „Slavia Occidentalis” t. II, 1922, s. 12–13 — Mikorzyn w grupie nazw na -in.

14. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV cz. 2: Dopełnienia J–Wol, Warszawa 1902, s. 332, hasła „Mikorzyn” (folwark w powiecie nieszawskim, wzmianka z 1246 r.) i „Mikorzyn” (wieś w powiecie ostrzeszowskim, z zestawieniem piśmiennictwa o kamieniach mikorzyńskich). Skan: https://archive.org/details/slownik-15.2/page/n329/mode/1up

15. Nazewnictwo geograficzne Polski, t. 1: Hydronimy, cz. 2: Wody stojące, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Warszawa 2006, pozycja „Mikorzyńskie, Jezioro” (gmina Ślesin, powiat koniński, województwo wielkopolskie).

16. Elektroniczny słownik hydronimów Polski, Instytut Języka Polskiego PAN — hasła „Mikorzyńskie, Jezioro” i „Uwady”; nazwa toni „parowa” — z zapisu gwary ślesińskiej Witolda Prackiego.

17. Księgi metrykalne parafii Ślesin, Index Baptisatorum: rok 1784, pozycja 23 (Franciscus Mikorzynski) i rok 1785, pozycja 27 (Rosalia Mikorzynska); relacja woźnego generalnego Michała Mikorzyńskiego ze wsi Mikorzyn z objazdu granicy Ślesina od Lubomyśla, kwiecień 1780 — księgi grodzkie konińskie.

18. S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych dzisiejszej archidyecezyi poznańskiej, t. I: A–O, Poznań 1916, s. 463 (zapis „Micora de Micorzino” z 1412 r. przypisany Mikorzynowi pod Kępnem) oraz tenże, Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych dzisiejszej archidiecezji poznańskiej, Poznań 1935, s. 226–227 (Mikorzyn ostrzeszowski, kult świętego Idziego, „pierwszy znany Mikora, krewny Jaksy”).

← Makarowo (Makarowo Gorańskie i Makarowo Sławęckie)Ostrowy →