🕯️Zbiórka Towarzystwa Przyjaciół Gminy Ślesin na renowację nagrobka Jerzego i Aleksandry Fliglów (†1909), praprawnuków w linii Marcella Bacciarellego, na cmentarzu w Ślesinie — cel 18 500 zł, zebrano połowę. Wesprzyj na zrzutka.pl →Zbiórka na renowację nagrobka rodzeństwa Fliglów (†1909) na cmentarzu w Ślesinie — wesprzyj →
◈ŚLESZYNOnad jeziorami·····
← Wsie parafii — pochodzenie nazw · Śleszyno

Makarowo (Makarowo Gorańskie i Makarowo Sławęckie)

historyczna · Parafia Ślesin · gmina Ślesin · powiat koniński · województwo wielkopolskie. Dawniej: powiat koniński, gmina Sławoszewek, parafia Ślesin. Dziś Makarowo Gorańskie jest częścią wsi Sławęcinek; Makarowa Sławęckiego na mapie już nie ma.

Nazwa dziś i jej warianty

Makarowa nie ma dziś ani na liście miejscowości parafii ślesińskiej, ani jako samodzielnej wsi. Urzędowy wykaz nazw prowadzi jedno hasło: Makarowo Gorańskie — część wsi Sławęcinek w gminie Ślesin¹. ⇒ zob. hasło Sławęcin.

⭐ A było ich dwa. Nazwa występuje w źródłach w trzech postaciach naraz: goła Makarowo oraz dwie rozróżnione członem przymiotnikowym — Makarowo Gorańskie i Makarowo Sławęckie (spotyka się też Makarowo Sławęcińskie i Makarowo Sławenckie)² ³ ⁴. Członów tych nie wolno lekceważyć: „Gorańskie” znaczy wykrojone z dóbr Goranin, „Sławęckie” — z dóbr Sławęcin², a więc to były dwie osobne osady o jednej nazwie, na gruntach dwóch różnych majątków. Kto w księgach metrykalnych czyta samo „Makarowo”, nie wie jeszcze, o które chodzi.

Najstarsze zapisy

Przynależność

Powiat koniński, gmina Sławoszewek, parafia Ślesin — tak podaje słownik i tak potwierdzają roczniki diecezji od 1892 roku⁵ ⁷ ⁸; od 1954 roku gmina Ślesin.

⭐ Że to wieś parafii Ślesin, a nie sąsiedniej, stoi wprost w akcie. Akt małżeństwa z 1877 roku mówi o zmarłym, że „umarł we wsi Makarowo parafii Ślesin”⁹. Frekwencja w księgach jest stała przez całe trzydziestolecie 1875–1905 — pięć, sześć aktów rocznie, czyli tyle, ile dawała niejedna wieś z własnym hasłem w słowniku. Powtarzają się tu przez trzydzieści lat rodziny Kobusów, Kosmowskich, Piaseckich, Przybylskich, Zabierków, Dobrowolskich, Lutkowskich, Banaszaków i Czerniaków; są też młynarze Potterowie i osadnicze Beinke oraz Lentowie⁹ — a Słownik geograficzny potwierdza tę mieszaną ludność jednym słowem: „Polaków i Niemców”⁵.

Co o nazwie piszą językoznawcy

Nazwy miejscowe Polski mają dla tej wsi osobne hasło i objaśniają ją krótko: od imienia Makar, z przyrostkiem -owo; a o obu członach mówią wprost, że „Gorańskie” pochodzi od nazwy miejscowej Goranin, a „Sławęckie” i „Sławęcińskie” od nazwy Sławęcin². Imię Makar słownik notuje za słownikiem staropolskich nazw osobowych².

Stanisław Kozierowski nazwy nie objaśnia — wpisuje ją tylko do rejestru, jednym tchem z Makarowem pod Lubraniec: „Makarowo par. Lubraniec; M. Gorańskie i Sławę[ckie]”¹⁰.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego nazwy nie objaśnia⁵ ⁶.

Nasza ocena

Podstawą nazwy jest imię Makar (Makary) — greckie Makarios, 'szczęśliwy, błogosławiony' — z przyrostkiem dzierżawczym -owo: Makarowo to 'osada Makara'. Etymologia nie budzi wątpliwości; wątpliwości budzi za to, kim ten Makar był, i tu trzeba powiedzieć wprost: nie wiemy. Imię jest w Polsce rzadkie i raczej wschodnie, na tym terenie wyjątkowe — co samo w sobie jest tropem, bo nazwa tego rodzaju wędruje z człowiekiem, nie z okolicą. ⚠️ Wieś jest przy tym młoda: wydawca Liber beneficiorum, wyliczając osady powstałe po roku 1520, umieszcza Makarowo na pierwszym miejscu tej listy¹¹. Nazwa nie może więc pochodzić od średniowiecznego dziedzica; jej Makar żył w czasach nowożytnych, najpewniej w XVII albo XVIII wieku.

⭐ Druga rzecz jest ciekawsza od pierwszej: jedna nazwa na dwie osady w dwóch różnych majątkach. Naturalne wyjaśnienie — i nasza hipoteza — jest takie, że Makarowo było najpierw jednym uroczyskiem albo jednym wyrębem, przez który przeszła granica dóbr Goranin i Sławęcin; kiedy po obu jej stronach zaczęto osadzać kolonistów, obie osady odziedziczyły starą nazwę gruntu i musiały się rozróżnić członami od nazw majątków. Za tym stoi i chronologia (1827 — jedno Makarowo; 1877 — już dwa), i rozmiar obu: dziesięć osad na siedemdziesięciu czterech morgach po stronie sławęcińskiej i jedenaście osad na osiemdziesięciu ośmiu po gorańskiej⁵ ⁶. Hipoteza druga, której nie umiemy odrzucić, jest odwrotna: jeden z właścicieli nazwał swoją kolonię od imienia i sąsiad z drugiej strony granicy powtórzył nazwę.

Jednego jesteśmy pewni i warto to zapisać osobno: Makarowo nie zaginęło — zostało wchłonięte. Wieś sławęcka zniknęła z wykazów po 1967 roku, gorańska stała się częścią Sławęcinka¹ ². Nazwa żyje dalej, tylko o szczebel niżej.

Przypisy

1. Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części, załącznik do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (Dziennik Ustaw 2019, poz. 2360) — hasło „Makarowo Gorańskie” (część wsi Sławęcinek, gmina Ślesin).

2. Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany, red. K. Rymut, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków, tom VI (L–Ma), hasło „Makarowo Gorańskie” (z odsyłaczami „Makarowo Sławęckie” i „Makarowo Sławęcińskie”) — zestawienie zapisów i objaśnienie nazwy oraz członów odróżniających (parafraza), z odesłaniem do Słownika staropolskich nazw osobowych.

3. „Plan przeglądu koni na powiat Koniński w 1928 roku”, obwód Ślesin, dzień 14 czerwca 1928 — „Głos Koniński” R. 8, nr 18 z 5 maja 1928, s. 3.

4. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. II: województwo łódzkie, Warszawa 1925, s. 37 — powiat Konin, gmina Sławoszewek.

5. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. V, Warszawa 1884, s. 926, hasło „Makarowo”, pozycja 2. Skan: https://archive.org/details/slownik-5/page/n923/mode/1up

6. Tamże, t. X, Warszawa 1889, s. 774–776, hasło „Sławęcin”, pozycja 3 — wyliczenie osad dóbr. Skan: https://archive.org/details/slownik-10/page/n773/mode/1up

7. „Ordo Divini Officii ac Missarum ad usum dioecesis Vladislaviensis seu Calissiensis”, Włocławek, rocznik 1892 — parafia Sleszyn, wykaz miejscowości (loca pertinentia).

8. Rocznik Diecezji Włocławskiej 1938, s. 153–154 — parafia Ślesin, wykaz miejscowości należących do parafii.

9. Akta stanu cywilnego parafii Ślesin: rok 1877, akt małżeństwa nr 15 („umarł we wsi Makarowo parafii Ślesin”); rok 1875, akty urodzenia nr 2, 9, 35 i akt małżeństwa nr 13; rok 1876 (sześć aktów z tej wsi, w tym rodzina Beinke); rok 1889, akt urodzenia nr 117, akty małżeństwa nr 6 i 8, akt zgonu nr 21; rok 1891, akt urodzenia nr 70, akty zgonu nr 12 i 14; rok 1893, akty urodzenia nr 3, 43, 60, 76, akty zgonu nr 20 i 58; rok 1905, akt małżeństwa nr 3 oraz akty zgonu nr 4 i 69 — duplikaty, odczyty własne.

10. S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej zachodniej i środkowej Wielkopolski, t. II (M–Z), Poznań 1922, s. 7, hasło „Makarowo”.

11. J. Łaski, Liber beneficiorum archidioecesis Gnesnensis, wyd. J. Łukowski, t. I, Gniezno 1880–1881, s. 209–210 — przypis wydawcy do hasła „Szlyeszyno, oppidum”, wyliczający osady powstałe po sporządzeniu opisu.

← LubomyśleMikorzyn →