🕯️Zbiórka Towarzystwa Przyjaciół Gminy Ślesin na renowację nagrobka Jerzego i Aleksandry Fliglów (†1909), praprawnuków w linii Marcella Bacciarellego, na cmentarzu w Ślesinie — cel 18 500 zł, zebrano połowę. Wesprzyj na zrzutka.pl →Zbiórka na renowację nagrobka rodzeństwa Fliglów (†1909) na cmentarzu w Ślesinie — wesprzyj →
◈ŚLESZYNOnad jeziorami·····
← Wsie parafii — pochodzenie nazw · Śleszyno

Goraninek

Parafia Ślesin · gmina Ślesin · powiat koniński · województwo wielkopolskie. Dawniej: powiat koniński, gmina Sławoszewek, parafia Kleczew.

Nazwa dziś i jej warianty

Urzędowo Goraninek — kolonia w gminie Ślesin, w dopełniaczu Goraninka¹. Innych postaci nazwy nie znamy; wariantywność dotyczy tu nie samego Goraninka, lecz wsi macierzystej — Goranina, którego dawne zapisy brzmią Gorynino i Goronino².

⭐ Goraninek jest jedyną częścią dawnej wsi Goranin, która należy dziś do parafii Ślesin. Sam Goranin jest wsią parafii Kleczew — i dlatego hasło o nim tu się kończy na tym, co potrzebne do zrozumienia nazwy.

Najstarsze zapisy

Goraninek własnych zapisów staropolskich nie ma — jest osadą młodszą od ksiąg, w których szukamy. Wszystkie dawne poświadczenia dotyczą wsi macierzystej:

Sam Goraninek pojawia się w druku wtedy, gdy staje się folwarkiem:

⚠️ Jest drugi Goraninek — osada w dawnym powiecie gnieźnieńskim, koło Czerniejewa, pod zaborem pruskim przemianowana urzędowo na Amwald⁶. To nie nasza osada; rozstrzyga o tym powiat i sąsiedztwo Goranina konińskiego.

Przynależność

Parafia: dziś Ślesin, w XIX wieku Kleczew³. Powiat koniński, gmina Sławoszewek³ ⁴, a od 1954 roku gmina Ślesin, utworzona z połączenia gminy Sławoszewek z gminą Piotrkowice.

Majątkowo Goranin chodził razem ze Sławęcinem i Lubomyślem: w 1672 roku Myślińscy sprzedają części Goranina, Sławęcina i Lubomyśla Stanisławowi Andrzejowi Trzebickiemu, chorążemu sieradzkiemu, a kontrakt datowano w Mikorzynie⁷. W XVIII wieku dobra przechodzą przez ręce Wyganowskich i Kościeleckich (1745), Luboradzkich (1784) i Rosenów, aż w 1792 roku Mateusz Rosen sprzedaje Goranin z Kopaniną i częścią Sławęcina Piotrowi Sarnowskiemu, regentowi ziemskiemu gnieźnieńskiemu, za 81 440 złotych polskich⁸. W 1869 roku od dóbr Goranin oddzielono folwark Sławęcinek¹¹.

Co o nazwie piszą językoznawcy

Nazwy miejscowe Polski nie mają hasła dla naszego Goraninka — notują tylko Goraninek gnieźnieński i objaśniają go jako nazwę utworzoną od nazwy sąsiedniej wsi Goranin, początkowo z łacińskim członem odróżniającym minus ('mały'), potem z przyrostkiem zdrobniającym -ko, -ek⁶. Dla samego Goranina słownik podaje etymologię wprost: od nazwy osobowej Goryna (skróconej od imienia typu Gorzysław), z przyrostkiem -ino; w XIX wieku nastąpiła zmiana Gorynino → Goranin, zapewne pod wpływem skojarzenia z wyrazem góra².

Stanisław Kozierowski ma dla tej pary osad osobne hasło — i to pod postacią najstarszą: „Gorynino, dziś Goranin, Goraninek, parafia Kleczew”. Przytacza tam zapis z lat 1394–1416 („Neborza de Gorenino”), formę Łaskiego z około 1520 roku (Gorynyno) i rejestr z 1579 roku (Gorinino, nazwisko Goryński), a wywodzi nazwę od nazwy osobowej Gorynia — dodając, że nazwisko to żyje w Poznańskiem do jego czasów¹⁰. Zauważa też, że „znamy stąd Ogończyków”⁹.

Słownik geograficzny nazwy nie objaśnia³.

Nasza ocena

Nazwa jest dwustopniowa i oba stopnie są czytelne. Podstawą jest Gorynino — nazwa dzierżawcza od nazwy osobowej Goryna albo Gorynia, czyli „osada Goryny”, zbudowana tak samo jak sąsiedni Mikorzyn (od Mikory) i sam Ślesin (od Ślasy). Dwaj badacze różnią się tu tylko postacią imienia: słownik Instytutu Języka Polskiego czyta Goryna, Kozierowski Gorynia² ¹⁰ — spór o samogłoskę, nie o mechanizm. Na to nakłada się drugi stopień: przyrostek zdrobniający, którym odróżniono młodszą osadę od wsi macierzystej — dokładnie tak, jak Szyszynek od Szyszyna, a Konstantynówek od Konstantynowa. Goraninek nie jest więc nazwą własną w pełnym sensie, lecz nazwą pochodną: „mały Goranin”.

⭐ Najciekawsza jest tu zmiana, którą słownik datuje na XIX wiek: z Gorynina zrobił się Goranin, bo ludzie usłyszeli w nazwie górę². To klasyczne przekręcenie nazwy pod wpływem wyrazu zrozumiałego — a że pierwotnego Goryny nikt już nie pamiętał, nowa postać się utrwaliła i dziś jest urzędowa.

⚠️ Z dziejami tej osady wiąże się jeden trop, który nazwy nie dotyczy, a wart jest zapisania: Słownik geograficzny notuje, że folwark Goraninek „zamieniony obecnie na kolonie niemieckie”, a sam Goranin liczył wtedy ludność „w połowie niemców”³. Goraninek jest więc śladem nie osadnictwa olęderskiego nad wodą, lecz dziewiętnastowiecznej parcelacji folwarku na kolonie.

Przypisy

1. Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części, załącznik do rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 13 grudnia 2012 r. (Dziennik Ustaw 2015, poz. 1636) — hasło „Goraninek” (kolonia, gmina Ślesin).

2. Nazwy miejscowe Polski. Historia, pochodzenie, zmiany, red. K. Rymut, Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków, tom III (E–I), hasło „Goranin (1)”, gmina Ślesin — ciąg poświadczeń (m.in. Liber beneficiorum Łaskiego I 193, rejestr poborowy 1579) i objaśnienie etymologiczne (parafraza).

3. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, Warszawa 1881, s. 697, hasło „Goranin”: „Goranin, wieś, i Goraninek, folw., pow. koniński, gm. Sławoszewek, par. Kleczew. W 1827 r. było tu 11 dm. i 120 mk. Obecnie liczy 246 mk., w połowie niemców, 621 mr. gr. […]. Goraninek folw. liczył 90 m. obszaru, 15 mk., zamieniony obecnie na kolonie niemieckie”. Skan: https://archive.org/details/slownik-2/page/n694/mode/1up

4. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. II: województwo łódzkie, Warszawa 1925, s. 37 — powiat Konin, gmina Sławoszewek, pozycja „Goraninek kol.”.

5. „Plan przeglądu koni na powiat Koniński w 1928 roku”, obwód Ślesin, dzień 12 czerwca 1928 — „Głos Koniński” R. 8, nr 18 z 5 maja 1928, s. 3.

6. Nazwy miejscowe Polski…, tom III (E–I), hasła „Goraninek” (powiat gnieźnieński, gmina Łubowo) i „Goranin (2)” — parafraza; por. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego…, t. II, s. 698, hasło „Goraninek” („od 1876 niem. Amwald”).

7. Teki Dworzaczka Biblioteki Kórnickiej PAN, Regesty z akt grodzkich i ziemskich, Konin, rok 1672, nr 10186 (kontrakt datowany w Mikorzynie 30 listopada 1672).

8. Tamże, Gniezno cz. 1, rok 1745 (nr 12405), rok 1784 (Konin, nr 15581), rok 1792 (nr 16684).

9. S. Kozierowski, Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej zachodniej i środkowej Wielkopolski, t. I, Poznań 1921, s. 251, hasło „Gorynino, dziś Goranin, Goraninek par. Kleczew” (i s. 246, odsyłacz „Goranin. Ob. Gorynino”).

10. S. Kozierowski, Pierwotne osiedlenie dorzecza Warty, s. 99: „Gorynino (1394—1416 Gorenino, 1520 Gorynyno Kleczew […]): Gorynia (dziś jeszcze)”.

11. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego…, t. X, Warszawa 1889, s. 777, hasło „Sławęcinek”.

← GłębockieHelenowo →